روز جهانی استاندارد و کشور غیر استاندارد
اسدالله سعادتی
روز شنبه 14 اکتبر برابر با 22 میزان به عنوان روز جهانی "استاندارد" نامگذاری شده است. دقیقاً 60 سال پیش در چنین روزی؛ -14 اکتبر 1946 میلادی برابربا 22 میزان سال 1325- رؤسای مؤسسات استاندارد در لندن گرد هم آمدند و ضمن نامگذاری این روز به نام روز بین المللی استاندارد؛ سازمان بین المللی استاندارد را نیز هسته گذاری کردند. مقر این سازمان اینک در "ژنو" است و بسیاری از کشورهای جهان در آن عضویت دارند. همچنان بسیاری از کشورهای جهان -و شاید تمامی کشورها- در چارچوب دولت خود نیز سازمانها و مؤسساتی را تحت عنوان مؤسسه یا اداره استاندارد ایجاد کرده اند. مؤسساتی که در بخش كشاورزي، تجارت، صنعت، معدن، ارتباطات، مواد غذايي و ... فعالیت می کنند و جهت حصول اطمينان از رعايت اصول استاندارد در توليد كالا و بازار، عرضه و تقاضا، پس از هرچندی مراکز تولید و مصرف را نمونه برداري و کنترل نموده، ميزان تطابق آنها را با استاندارد تعيين شده مورد بررسي قرار می دهند.
افغانستان نیز از یکسال به این سو اداره ای را در وزارت غیر استاندارد تجارت به نام اداره استاندارد، ایجاد نموده است که به گفته سرپرست آن در حال حاضر 19 نفر کارمند دارد.
استاندارد عبارت از: «نظمي است مبتني بر نتايج ثابت علوم، فنون و تجارب بشري كه به صورت قواعد، مقررات و نظام هايي به منظور ايجاد هماهنگي و وحدت رويه، افزايش ميزان تفاهم، تسهيل ارتباطات، توسعه صنعت، صرفه جويي در اقتصاد ملي و حفظ سلامتي و ايمني عمومي به كار می رود.»
بر اساس تعریف "ویکی پدیا دانشنامه آزاد"؛ «اندازهٔ معمول هر چیز را که بر پایه قرارداد، سنت یا تصمیم سازمانی مبنا و پیمانه اندازهگیری درنظر گرفته شده است، استاندارد میگویند.
معمولاً برای بسیاری از کالاها، مواد و مفاهیم یک نمونهٔ استاندارد در نظر گرفته شده است و بقیه مواد یا مفاهیم موجود را با نمونه استاندارد خودش سنجیده و اندازهگیری کمیتی یا کیفیتی میکنند.»
استاندارد های بین المللی در واقع راهي به سوي كسب اعتماد مشتريان و كسب قابليت براي حضور پيوسته در بازارهاي رقابتي به حساب می رود؛ اما به آن منحصر نمی شود؛ بلکه التزام به تعریف و رعایت استاندارد در فعالیتهای فردی و اجتماعی موجب کاهش هزینه ها و ضایعات و حتی کاهش مرگ و میر انسانها نیز می گردد. از این جهت است که در بسیاری از کشور های جهان سرمایهگذاری در راستای استاندارد سازی یک امر عادی و حتا اجباری تلقی می شود. حال با توجه به اهمیت استاندارد سازی در جهان، سؤال اساسی این است که افغانستان به عنوان عضوی از پیکره بزرگ جهان، چرا به مرکز مصرف کننده کالاهای بی کیفیت و داروهای آزمایشی جهان، تبدیل شده است؟
به نظر می رسد معمایی در کار نیست. در کشوری که همه چیز؛ از دین و دنیا، کتاب و شریعت و دولت و دموکراسی شروع، تا فرهنگ و باورهای بومی، تا مناسبات اجتماعی و کردار و رفتار انسان با انسانهای هموطن، همکیش، همخون و حتا خانواده و هم کاسه اش در همه عرصه ها غیر استاندارد باشد؛ چگونه می توان از استاندارد سازی در عرصه اقتصاد و بازار سخن گفت؟ آیا دین استاندارد، دین خشونت و انتحار و آدم کشی است و کتاب و شریعت استاندارد، مردم را در مقابل تمدن و ترقی قرار می دهد؟ آنگونه که بسیاری از متولیان دینی ما فکر می کنند؟ آیا دولت و دموکراسی استاندارد می تواند ابزار های برای فریب، بی نظمی، بی عدالتی و بازار رشوه و اختلاس و آنارشی باشد؟ آنگونه که مردم افغانستان تصور دارند؟ مطمئنا چنین نیست؛ اما از اینکه خود ما استاندارد نیستیم، باورها، اعتقادات، سیاستمداری، دولتمداری و مناسبات ما نیز غیر استاندارد می شود. بناءً در این آشفته بازاری که همه چیز غیر استاندارد است سخن گفتن از استاندارد سازی بازار و کالا و گرفتن مفهوم از آن، شک و تردید ها و اما و اگرهایی زیادی را برمی تابد. سرپرست اداره استاندارد وزارت تجارت افغانستان قبل از استاندارد سازی بازار عرضه و تقاضا، نیاز دارد که خود و وزرات مربوطه اش را استاندارد سازد و این یک نظر بدبینانه نیست؛ بلکه واقعیتی است از واقعیت تلخ کشور ما که با نادیده گرفتن آن مشکلات ما مضاعف می شود. آرزو می رود، روز جهانی استاندارد بهانه ای باشد، برای باز اندیشی متولیان دینی، دستگاه اداری و دولتی، تجار، تولید کنندگان، مصرف کنندگان و تمامی اقشار این جامعه غیر استاندارد، در جهت جستجوی راه های بیرون رفت از این وضعیت تلخ.